Hasan Rıza Efendi

Hattat
Doğum Tarihi H. 1265
M. 1848-1849
Ölüm Tarihi H. 1338
M. 1920
Doğum Yeri İstanbul
Mezar Yeri İstanbul-Rumelihisarı Mezarlığı

Fotoğraflar

Sanatkâr Hakkında

Sadrazam Reşîd Paşa’nın kilercisi Ahmed Nazîf Efendi’nin oğlu olarak H. 1265/M. 1849’da Üsküdar’da, Aynalımescit civârında doğdu. Babasının Silistre’ye tayini üzerine bir aralık orada bulundu. Döndükten evvelâ Kapudân Paşa ve sonra Hâfız Münib Efendi’nin mektebine devam etti. Mektebin baş-hocasından ve daha sonra Sucu Hüseyin Efendi ve ardından Yahya Hilmi Efendi’den aklâm-ı sitte dersleri aldı. Ancak, ailesinin Horhor’a taşınması üzerine Evliyâ Mektebi’ne naklolunduğu için meşkini tamamlayamadı.

Bu kez Ahmed Hulûsî Efendi’nin tilmizlerinden olan “Aksaray turşucusunun oğlu”ndan ders almaya başladıysa da, babasının Tırnova’ya tayini üzerine meşke ara vermek zorunda kaldı. İstanbul’a döndükten bir müddet sonra babasının vefâtı üzerine, amcası Hacı Hüseyin Efendi’nin arzı ile Musıka-i Hümâyûn’a alındı. Oranın hüsn-i hat muallimi Şefik Bey’den tekrar meşke başlayarak, nesih ve sülüsten icâzet aldı. Hocasının delâleti ile Kazasker Mustafa İzzet Efendi’den de istifâde etti.

H. 1288/M. 1871’de Musıka-i Hümâyûn imâmı oldu. H. 1293/M. 1876 yılında hac vazîfesini ifa edip dönüşünde, emekliye ayrılan Şefîk Bey’in yerine hat muallimliğini de uhdesine aldı. H. 1324/M. 1906 senesinde mevlidhânân-ı şehriyârî zümresine dâhil edilen ve Medresetü’l-hattâtîn’in tesisinde de sülüs, nesih ve reyhânî muallimliğine de tayin edilen Hasan Rıza Efendi, H. 10 Cemaziyelâhir 1338/M. 1 Mart 1920’de vefât etti. Rumelihisarı Kabristanı’nda medfûndur.

 

 

Eserleri

Hocaları

no image
Yahya Hilmî Efendi
Aklâm-ı Sitte
Şefik Bey
Aklâm-ı Sitte
Sami Efendi
Ta’lîk
Kazasker Mustafa İzzet Efendi
Celi Sülüs

Talebeleri

Mustafa Halim Özyazıcı
Aklâm-ı Sitte
no image
Hüseyin Hüsnî Efendi
Aklâm-ı Sitte
no image
Şekercizâde Hüseyin Hâmid Efendi
Nesih
no image
Safranbolulu Mehmed Şevkî Efendi
Aklâm-ı Sitte

İbnü’l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Hattatlar İbnülemin Mahmud Kemal İnal

En değerli hattatlardan olduğu, âsâr-ı nefîsesi ile sâbitdir. Bi’l-vasıta terceme-i hâlini istemişdim. 9 Cumade’l-ulâ 1334 [14 Mart 1916]’de yazub gönderdiği verakānın zeylinde “müddet-i hayatımda bî-’avnillah-i te’alâ tahrir ve ikmâline müveffâk olduğum âsâr” ser-levhâsı ile aşağıdaki satırları yazmışdır:

19 adet kelâm-ı kādîm yazdım. Yazdıranların isimleri:

1- Sultan Mehmed Reşâd [büyük kıt’ada]

2- Musikā-i Hümâyûn binbaşılarından Mahmud Paşazâde Hacı Sa’id Bey [devr hatmi içün 30 cüz]

3- Esbâk Şeyhulislâm Hasan Efendi’nin mektubcusu eniştem Giresunlu Mustafa Rüşdî Efendi

4- Musikā-i Hümâyûn miralaylarından Mehmed Şah Bey [devr hatimi içün 30 cüz]

5- Musikā-i Hümâyûn mülâzımlarından Hacı Behçet Efendi  [küçük kıt’a]

6- Musikā-i Hümâyûn mülâzımlarından Hacı Cemâl Bey      [küçük kıt’a)

7- Esbâk Baş-mâbeynci Osmân Bey [vezîrî kıt’a]

8- Sır kâtibi Mustafa Paşazâde Bekir Bey [küçük kıt’a]

9- Serkâtib-i Şehriyârî Süreyya Paşa [vezîri kıt’a]

10- Vâlide sultanın Kethüdâsı Hacı Sa’id Bey [küçük kıt’a]

11- Sadr-ı esbâk Cevad Paşa [vezîri kıt’a]

12- Esbâk Serasker Alî Sâ’ib Paşa [vezîrî kıt’a]

13- İkinci def’a Baş-mâbeynci Osmân Bey [vezîrî kıt’a]

14- Baş-mâbeyncizâde Cevad Bey [büyük kıt’a]

15- Âmedî-i Dîvân-ı Hümâyûn Mehmed Alî Bey [küçük kıt’a]

16- Dârüssaâde Ağası Abdülganî Ağa [vezîrî kıt’a]

18- Hazîne-i Hassâ Müsteşarı Hâlis Efendi [vezîrî kıt’a]

19- Siparişsiz yazılan [küçük kıt’a]

Bazı emâkin-i mübârekeye yazılanlar:

Hırkā-i Se’adet’in astar-ı şerîfesi tecdid olunduğu esnâda Hattat Hacı Nazîf Efendi’nin refâkāti ile tashih ve tecdid ve sırma ile işlenüb ta’lik olunmuşdur. Hırkā-i Şerîfe Da’ire-i Celîlesi ile umûm müştemilâtı ve kasırlar ve harem da’ireleri ta’mir olunarak ikmâl tarihi neşren tahrir ve Kütahya’da çini üzerine imâl edilerek Hırkā-i Se’adet yakınındaki Harem-i Hümâyûn kapusı üzerine konmuşdur.

Medîne-i Münevvere’de Mescid-i Kubâ’ya Aşere-i Mübeşşere hazerâtının isimleri. Cihângir Cami’nin elvâh-ı şerîfesi. İstanköy Cami’ne elvâh-ı mütenevvi’a ve orada binâ ve ihyâ edilen çeşmeler üzerine âyet-i kerîme. Piriştine Cami’ne çâr yâr-ı güzîn hazerâtının esâmi-i şerîfeleri. Sultan Mehmed Reşâd’ın Rumeli’ye azîmetinde Sultan Selîm Cami’ içün yazdırılan büyük hilye-i se’adet.[1] Söğüt’de yapılan cami içün çâr yâr-ı güzîn esâmi-i şerîfesi [tahrir ve tahta üstüne hâk’olunmuş iken mahâlline gönderilmeyüb Evkāf Hazinesi’nde kalmışdır]. Mekke-i Mükerreme’de mekām-ı İbrahim Aleyhisselâm’a ta’lik olunan esâmi-i çâr-yâr. Anadolu’da Eğin’de yapılan medrese kapusına ta’lik hatla tarih.

Onyedi zâta yazıdan icâzet vermişdir.

Üniversite Kütübhânesi’nde Hâlis Efendi’den satın alınan kitablar arasında “Dîvân-ı Hasan Rızâü’l-hâlvetîyü’l-şa’bânî” yazılı 64 sahifeden mürekkeb bir dîvânçesi vardır. Mutasavvıfâne nazımları hâvidir. 1309[1901-1902]’da tamamladığına dâ’ir tarihler yazmışdır. “Şeyhimiz, azîzimiz Evkāf-ı Hümâyûn evâmir müdîri Kastamonulu Halîl Rif’at Efendi’(K.S.)nin 29 Receb 1309[28 Şubat 1916]’da dâr-ı bekāya teşrifleri” diyerek tarih tanzîm etmişdir.


[1] Eser 1995 yılında çalınmış olup geçen zaman zarfında akıbeti hakkında bir bilgi edinilememişdir. Bunun dışında Bâlâ Cami’ ile Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi ile İstanbul Üniversitesi ve Süleymaniyye kütüphânelerinde hilyeleri vardır.

Ketebe.org İsmail Orman

Halvetî Târikatı meşâyihinden Kastamonulu Halîl Rif‘at Efendi’nin müntesiblerinden, iyi ahlâklı ve dîni bütün bir zât olarak tanınan Hasan Rızâ Efendi’nin şiir ve musıkîye de aşinâ olduğu bilinmektedir.

Değişik hocalardan müstefiz olması nedeniyle sülüs ve nesihte kendine mahsus bir şiveye sahip olan Hasan Rızâ Efendi, asıl şöhretini yazmış olduğu Kur’an-ı Kerîm’lere borçludur. Yazdığı 19 mushaftan 1891 tarihli biri İstanbul Üniversitesi Kütüphânesi’nde, Sultan Mehmed Reşâd’a hediye ettiği 1912 tarihli bir diğeri ise Topkapı Sarayı Müzesi’nde(Y.2138)  bulunmakta olup biri de litografi tekniği ile tabedilmiştir. Muhtelif baskısı yapılan bu mushâf ile şöhreti sâdece Türkler arasında değil tüm İslâm âlemine yayılmıştır. Bunların dışında Topkapı Sarayı Müzesi’nde, Sultan Reşâd’ın isteği ile kaleme aldığı sekiz ciltlik Buhârî-i Şerîf’i bulunmaktadır(Hırka-i Sa‘adet, nr. 39).

Kazasker Efendi’den de istifâde etme şansı bulmuş olmasından olsa gerek, sülüs celîsinde hocasından ziyâde Kazasker Mustafa İzzet Efendi’nin yolunda ilerlemiş olan Hasan Rızâ Efendi, son zamanlarında ta’like de alâka göstererek Sami Efendi’den icâzet almıştır. Ancak Gaziantep Eğin’de inşâ edilen medresenin kapısında mahkûk tarih kitâbesinde olduğu gibi, bu kalemde hocasının ayarında değildir.